Dispacales
(Rubiales) takımının Caprifoliaceae (Hanımeli) familyasından olan Gilaburu
bitkisinin gövde,kabuk ve meyveleri farmakolojide geniş bir kullanım alanı
bulmaktadır.Gilaburu üzerinde yapılan bir çalışmada bitkinin
gövdesinde,kabuğunda ve neyvelerinde saptanan bazı bileşikler aşağıdaki
tabloda verilmiştir.(Anon.,2003b;Bolat ve Özcan,1995).Tabloda belirtilen
bileşiklerin yanı sıra,gilaburu ayrıca vitamin K,viburnin,isovalerianik
asit,salisin,salik asit ve reçine de içermektedir.
Gilaburu Bitkisinde Bulunan Bazı
Bileşikler (mg/kg)
BİLEŞEN
KABUK
GÖVDE
MEYVE
Ursolik asit
-
-
+
Valerianik asit
-
+
-
Klorojenik asit
-
-
+
Sinamik asit
-
-
+
B-Sitosterol
-
-
+
Tanen
-
-
30.000
Pektin
+
-
50.000
Protein
86.000
-
-
Arbutin
-
+
-
Viopudial
+
-
-
Demir
880
-
3.42
Magnezyum
3.110
-
60.78
Silikon
99
-
-
Fosfor
650
-
-
Potasyum
7.360
-
2473.8
Kalsiyum
23.540
-
60.35
Sodyum
184
-
402.62
Bakır
-
-
0.86
Çinko
17
-
5.0
Not : Kırmızı ile yazılan öğeler Bolat ve Özcan
(1995)'dan alınmıştır.
Gilaburunun diğer aktif bileşenleri ise
hidrokinonlar,arbutin,metilarbutin,skopoletin ve skopolin gibi kumarinler
ile tanenlerdir.(Anon.2002b;Anon.2002c;baytop 1963,1984;Demircan
1998).
GİLABURU suyunun böbrekte
oluşan kum ve taşları eritici özelliğinin de olduğu
bildirilmektedir.Anadolu'da safra ve karaciğer hastalıklarının tedavisinde
de bu bitkiden yararlanılmaktadır.
Gilaburuda
bulunan galaktoz,arabi-noz ve ramnoz gibi bazı şekerlerin bağışıklık
sistemini uyaran bir etkiye sahip oldukları tespit
edilmiştir.Bunlar,fagozitik indeks ve peritonal makrofajlarla lizozomal
enzimlerin salgılanmasında etkilidirler.Gilaburudaki asidik
polisakkaritlerin uyarıcı etkilerinin olması için kalsiyum iyonlarına
ihtiyaç duyulmaktadır.(Ovodova et.al,2000)
Gilaburu meyvesinin
bileşimindeki bazı unsurlar kuşburnu ve alıç gibi bazı yabani meyvelerle
karşılaştırılmıştır.
Buna göre gilaburu,kuşburnu ve alıçta potasyum
sırasıyla 2473.80 mg/kg,4203 mg/kg;sodyum ise 402.62 mg(kg,18 mg/kg ve 23
mg/kg kadardır (Bolat ve Özcan,1995).
Gilaburu,kuşburnu ve alıçta
sırasıyla indirgen şeker %5.83,%15 ve %4.9;Ham selüloz ise %19.86,%2.80
kadardır (Bolat ve Özcan,1995).Meyve
sularında portakaldan 5-10 kat fazla oranda askorbikasit (C
vitamini) bulunması dikkat
çekicidir. Harward Medicine
School'da yapılan ve The New England Journal of
Medicine'de yayınlanan çalışmada günde 250
gram gilaburu suyu tüketiminin sağlık üzerinde olumlu
etkilerinin olduğu belirtilmektedir.Üriner
enfeksiyonlar ile kanser tümörlerindeki azalmaların
gilaburuda bulunan antioksidan maddelerle olan
ilgisi üzerindeki çalışmalar ise halen devam etmektedir. Gilaburunun gövde ve kabuklarından elde edilen
sıvının dahili ve harici kullanım alanları vardır.Hafif
astım,epilepsi nöbetleri,yüksek tansiyon,bazı kalp
rahatsızlıkları,kramplar,mentrüel sancılar,kabakulak,doğum sonrası
sancıları,uyku bozuklukları,romatizma ve bazı sinir rahatsızlıklarında
dahili olarak,egzama gibi bazı cilt problemlerinde ise harici olarak
kullanılmaktadır.Diğer bir kullanım alanı da kramplar ve mentrüel
sancılardır.Kasın gevşemesini sağlayan bileşenin "viopu-dial" olduğu
düşünülmektedir.Gilaburuda bulunan valerik asit bitkiye valerian (teskin
edici) bir koku vermektedir. Gilaburu
meyvesinin çekirdek ve pulplarında önemli oranda sterol
bulunmaktadır.Gilaburu çekirdeklerinin espartik
asit,treonin,serin,glutamik
asit,prolin,glisin,alanin,valin,lösin,izolösin,trozin,fenialanin,histidin,lisin
ve arjinin olmak üzere toplam 15 farklı
aminoasit içerdiği belirlenmiştir (Karimova et.al 2000).
İSİMLERİ
Türkçe İsmi: Gilaburu
Yöresel
İsimleri: Girabolu, girebolu, kirebolu, gileburu,
Latince İsmi:
Viburnum Opulus
İngilizce İsimleri: Cramp Bark, High Bush Cranberry,
Snowball Bush, Guelder Rose, Stagbush
* Araş.Gör.Lütfiye
EKİCİ - Ank.Üniv.Ziraat Fakultesi Gıda Bölümü & * Prof.Dr.Sedat
VELİOĞLU - Ank.Üniv.Ziraat Fakültesi Gıda Bölümü
"Phenolic composition and astringency removal of
European cranberrybush (Viburnum opulus L.) juice. International Journal
of Food Science and Technology, 41, 1011-1015."
Edit Interactive